W krainie bunkrów i mercedesów

W góry, miły bracie!
Kruja, Berat, Gjirokastër i Shkodra – te cztery miasta mają w planie prawie wszystkie wycieczki odwiedzające Albanię. Z pewnością warto je poznać. Kruja swą bazarową aleją przyciągnie miłośników zakupów, Berat nęci muzeum z ikonami Onufrego, Gjirokastër – zadziwi twierdzą, uroczym starym miastem oraz przypomni ponurą przeszłość – domem miejscem narodzin Enwera Hodży – komunistycznego władcy Albanii, a Shkodra fascynuje swoimi pogranicznymi klimatami. Jednak tylko podróż górskimi drogami do małych wsi, gdzie czas biegnie znacznie wolniej jest niezawodnym sposobem na pełne poznanie tego kraju. Poznanie o tyle kłopotliwe, że bariera językowa jest nader często nie do przekroczenia (o ile nie zna się języka albańskiego). Problemy są także z dokładnymi mapami. O cyfrowych mapach w nawigacjach samochodowych GPS najlepiej od razu zapomnieć! Są skrajnie nieaktualne i niedokładne. Dlatego jazda górskimi dróżkami ma wiele wspólnego z pionierskim odkrywaniem Nieznanego. Często zupełnie nie wiadomo, dokąd tak naprawdę poprowadzi szlak, na który właśnie wjeżdżamy. Jednak wrażenia z takich podróży są oszałamiające! Nagle spotkamy głębokie kaniony górskich rzek, wodospady, a wysoko w górach małe wioski, w których każdy gość, ten z bliska i ten z daleka, jest powodem do radości i małego święta.

Najlepsze zaczyna się za tunelem
To za tunelem stojącym na południowych krańcach Vlore zaczyna się inna – piękniejsza Albania. Bez rozgrzebanych budów, policjantów, stacji benzynowych, ale za to z wysokimi górami i na wpół dzikim morskim wybrzeżem. Wprawdzie nowa szosa stopniowo zastępuje wąską górską ścieżkę, łączącą do niedawna Vlorę z Sarandą. Na niej z trudem mijały się dwa auta, więc przejazd dostarczał sporo adrenaliny. Teraz pozostało już tylko kilka takich wąziutkich odcinków, głównie w górskich wsiach. Za przełęczą Llogara zaczyna się inna strefa klimatyczna. Z wyniosłych zboczy znikają sosny, a w ich miejsce pośród wysuszonych skał pojawiają się opuncje i agawy. Droga biegnie pośród małych wsi przyklejonych do stromych skał, wznoszących się prawie pionowo z Morza Jońskiego. W dole widać puste plaże z niekończącymi się liniami małych i dużych bunkrów. Tutaj jeszcze nie docierają turyści. Większości pośród nich wystarczy kilkudziesięciokilometrowa piaszczysta plaża w okolicach Durëss z mnóstwem restauracyjek, hoteli i dyskotek. Przystajemy nad niewielką zatoczką tuż za Himare. To rybackie miasteczko jest całkowicie zasypane pyłem z przebudowywanej drogi, więc tu nad morzem oddychamy z ulgą. Samotne gospodarstwo, piękna woda i cisza. Znakomite miejsce na odpoczynek. Dopiero po chwili dowiadujemy się, że dom należy do kompleksu wojskowego nad Zatoką Porto Palermo, który zaczyna się za kolejnym wzgórzem. Port z podziemnymi hangarami, do których kiedyś wpływały łodzie podwodne oraz okręty stoi pusty, ale jest pilnowany przez kilku wartowników. Za kilkadziesiąt leków wręczonych strażnikom można go zwiedzić. Jedziemy jednak dalej. Nad szczytami zbierają się gęste chmury.

Między morzem a jeziorem
Ksamil leży nad zatoką, której perspektywę zamyka widok na grecką wyspę Korfu. Miasto zajmuje przesmyk pomiędzy Morzem Jońskim, a jez. Butrinti. Do niedawna była to bezludna strefa nadgraniczna. Funkcjonował tu wojskowy posterunek straży granicznej oraz mały port rybacki. Teraz jest to wielki plac budowy. Nad brzegiem morza powstaje promenada. Ma być gotowa jeszcze przed letnim sezonem. Powyżej budowane są nowe hotele i pensjonaty. Nieopodal budów walają się stosy cuchnących śmieci. Ale plaże są czyste. Sprzątają je właściciele tawern ulokowanych w ich sąsiedztwie. Tak biały piasek wydaje mi się podejrzany – czy na pewno prawdziwy? Okazuje się, że jednak jest naturalny. Lazurowa woda, kolorowa łódka i biały piasek – widok niczym z plaż dalekich Karaibów. Tuż za Ksamil w starożytnym Butrinti żółwie wygrzewają się na fragmentach antycznych budowli wystających z wody. Płoszy je nadchodząca wycieczka. Według Wergiliusza miasto zostało założone przez uciekinierów ze zniszczonej Troi. Archeolodzy twierdzą, że miejsce to było zamieszkane już w XII w. p.n.e. Za zwiedzanie tego obiektu z listy UNESCO trzeba słono zapłacić – 700 leków dla turysty zagranicznego. W zamian można powędrować wśród pozostałości po teatrze, świątyniach i miejskich murach oraz odwiedzić niewielkie muzeum. Słynne mozaiki w baptysterium przykryte są grubą warstwą piachu. Moje próby sprawdzenia czy są tam rzeczywiście (niektórzy twierdzą, że zostały zniszczone przez wielką powódź w 2005 r.), błyskawicznie przerwał czujny strażnik. Oficjalnie są tam nadal.

W górach na jednym z wiejskich cmentarzy widzę stojące obok siebie nagrobki różnych wyznań: chrześcijańskie, muzułmańskie i te oznaczone czerwoną gwiazdą. W Albanii osoby różnych wyznań żyją blisko siebie. Na tyle blisko, że za życia i po śmierci nie przeszkadzają sobie nawzajem. I po tej lekcji tolerancji ze smutkiem opuszczam Albanię.

 

Tekst i zdjęcia Marek Waśkiel